Michèle TILLARD, Lycée Montesquieu, 72000 LE MANS - 17/02/2015

Adapter à la mal-voyance Clavier virtuel Le Bailly en ligne Le Liddle Scott Le T L G

La "suppliante Barberini" (musée du Louvre)

Eschyle, Les Suppliantes

Voici maintenant le dernier épisode de notre « feuilleton » – au moins provisoirement. Et pour terminer en beauté, je vous propose de vous lancer dans la version qui a été demandée en juin 2011, pour le concours d’entrée à l’ENS de Lyon, aux candidats de Lettres Classiques.
Mais si votre apprentissage des méthodes de la version s’achève, il vous appartient désormais de vous entraîner systématiquement à cet exercice. Pour cela, vous trouverez des versions corrigées sur mon site, Philo-lettres, dans la « page de l’helléniste ». En outre, vous trouverez un nouvel outil à votre disposition sur wiki-sillages : des fiches de vocabulaires par thèmes.

Première étape 

Prenons connaissance du texte dans son ensemble.

Les cinquante filles de Danaos refusent le mariage : or leurs cinquante cousins, fils d’Égyptos, prétendent le leur imposer. Elles se réfugient donc auprès de Pélasgos, roi d’Argos, avec leur père ; dans ce passage, elles expliquent au Roi qu’elles sont elles-mêmes de sang argien, car descendantes d’Io, que Zeus aima, et qu’Héra, jalouse, transforma en génisse… Cette tragédie est probablement la plus ancienne d’Eschyle.

(ΒΑΣΙΛΕΥΣ)
          ποδαπὸν ὅμιλον τόνδ´ ἀνελληνόστολον
235    πέπλοισι βαρβάροισι κἀμπυκώμασι
          χλίοντα προσφωνοῦμεν; οὐ γὰρ Ἀργολὶς
          ἐσθὴς γυναικῶν οὐδ´ ἀφ´ Ἑλλάδος τόπων.
          ὅπως δὲ χώραν οὔτε κηρύκων ὕπο,
          ἀπρόξενοί τε, νόσφιν ἡγητῶν, μολεῖν
240    ἔτλητ´ ἀτρέστως, τοῦτο θαυμαστὸν πέλει.
          κλάδοι γε μὲν δὴ κατὰ νόμους ἀφικτόρων
          κεῖνται παρ´ ὑμῶν πρὸς θεοῖς ἀγωνίοις·
          μόνον τόδ´ Ἑλλὰς χθὼν συνοίσεται στόχῳ.
          καὶ τἄλλα πόλλ´ ἐπεικάσαι δίκαιον ἦν,
245    εἰ μὴ παρόντι φθόγγος ἦν ὁ σημανῶν.
(ΧΟΡΟΣ)
          Εἴρηκας ἀμφὶ κόσμον ἀψευδῆ λόγον.
          Ἐγὼ δὲ πρὸς σὲ πότερον ὡς ἔτην λέγω,
          ἢ τηρὸν ἱεροῦ ῥάβδου, ἢ πόλεως ἀγόν ;
(ΒΑΣΙΛΕΥΣ)
          πρὸς ταῦτ´ ἀμείβου καὶ λέγ´ εὐθαρσὴς ἐμοί.
250    τοῦ γηγενοῦς γάρ εἰμ´ ἐγὼ Παλαίχθονος
          ἶνις Πελασγός, τῆσδε γῆς ἀρχηγέτης.
          Ἐμοῦ δ´ ἄνακτος εὐλόγως ἐπώνυμον
          γένος Πελασγῶν τήνδε καρποῦται χθόνα.
          καὶ πᾶσαν αἶαν, ἧς δί´ ἁγνὸς ἔρχεται
255    Στρυμών, τὸ πρὸς δύνοντος ἡλίου, κρατῶ.
          ὁρίζομαι δὲ τήν τε Περραιβῶν χθόνα,
          Πίνδου τε τἀπέκεινα, Παιόνων πέλας,
          ὄρη τε Δωδωναῖα· συντέμνει δ´ ὅρος
          ὑγρᾶς θαλάσσης· τῶνδε τἀπὶ τάδε κρατῶ.
260    αὐτῆς δὲ χώρας Ἀπίας πέδον τόδε
          πάλαι κέκληται φωτὸς ἰατροῦ χάριν.
          Ἆπις γὰρ ἐλθὼν ἐκ πέρας Ναυπακτίας
          ἰατρόμαντις παῖς Ἀπόλλωνος χθόνα
          τήνδ´ ἐκκαθαίρει κνωδάλων βροτοφθόρων,
265    τὰ δὴ παλαιῶν αἱμάτων μιάσμασι
          χρανθεῖς´ ἀνῆκε γαῖα μηνεῖται ἄκη
          δρακονθόμιλον δυσμενῆ ξυνοικίαν.
          Τούτων ἄκη τομαῖα καὶ λυτήρια
          πράξας ἀμέμπτως Ἆπις Ἀργείᾳ χθονὶ
270    μνήμην ποτ´ ἀντίμισθον ηὕρετ´ ἐν λιταῖς.
          Ἔχουσα δ´ ἤδη τἀπ´ ἐμοῦ τεκμήρια
          γένος τ´ ἂν ἐξεύχοιο καὶ λέγοις πρόσω.
          Μακράν γε μὲν δὴ ῥῆσιν οὐ στέργει πόλις.
(ΧΟΡΟΣ)
          Βραχὺς τορός θ´ ὁ μῦθος· Ἀργεῖαι γένος
275    ἐξευχόμεσθα, σπέρματ´ εὐτέκνου βοός·
          καὶ ταῦτ´ ἀληθῆ πάντα προσφύσω λόγῳ.

Il s’agit d’un dialogue entre le « Roi » (βασιλεύς) et le chœur, constitué des filles de Danaos ; celles-ci fuient un mariage redouté, et apparaissent donc dans la situation traditionnelle de la suppliante. Le choryphée (qui est ici leur porte-parole) s’exprime peu ; le Roi au contraire a droit à deux longues tirades, dans lesquelles il se présente, interroge, ordonne… C’est à lui qu’appartiennent puissance et autorité.

Seconde étape : étude du texte, paragraphe par paragraphe.

Tirade du roi, v. 234-245.

(ΒΑΣΙΛΕΥΣ)
          ποδαπὸν ὅμιλον τόνδ´ ἀνελληνόστολον
235    πέπλοισι βαρβάροισι κἀμπυκώμασι
          χλίοντα προσφωνοῦμεν; οὐ γὰρ Ἀργολὶς
          ἐσθὴς
γυναικῶν οὐδ´ ἀφ´ Ἑλλάδος τόπων.
          [ὅπως δὲ χώραν οὔτε κηρύκων ὕπο,
          ἀπρόξενοί τε, νόσφιν ἡγητῶν, μολεῖν
240    ἔτλητ´ ἀτρέστως], τοῦτο θαυμαστὸν πέλει.
          κλάδοι γε μὲν δὴ κατὰ νόμους ἀφικτόρων
          κεῖνται παρ´ ὑμῶν πρὸς θεοῖς ἀγωνίοις·
          μόνον τόδ´ Ἑλλὰς χθὼν συνοίσεται στόχῳ.
          καὶ τἄλλα πόλλ´ ἐπεικάσαι δίκαιον ἦν,
245    εἰ μὴ παρόντι φθόγγος ἦν ὁ σημανῶν.

La première réplique du Roi comprend 5 phrases et commence par une question.

Réponse du chœur, v. 246-248.

(ΧΟΡΟΣ)
          Εἴρηκας ἀμφὶ κόσμον ἀψευδῆ λόγον.
          Ἐγὼ δὲ πρὸς σὲ πότερον ὡς ἔτην λέγω,
           τηρὸν ἱεροῦ ῥάβδου, πόλεως ἀγόν ;

Seconde tirade du Roi

Vers 249-251

(ΒΑΣΙΛΕΥΣ)
          πρὸς ταῦτ´ ἀμείβου καὶ λέγ´ εὐθαρσὴς ἐμοί.
250    τοῦ γηγενοῦς γάρ εἰμ´ ἐγὼ Παλαίχθονος
          ἶνις Πελασγός, τῆσδε γῆς ἀρχηγέτης.

Vers 252-261

          [Ἐμοῦ δ´ ἄνακτος] εὐλόγως ἐπώνυμον
          γένος Πελασγῶν
τήνδε καρποῦται χθόνα.
          καὶ πᾶσαν αἶαν, ἧς δί´ ἁγνὸς ἔρχεται
255    Στρυμών, τὸ πρὸς δύνοντος ἡλίου, κρατῶ.
          ὁρίζομαι δὲ τήν τε Περραιβῶν χθόνα,
          Πίνδου τε τἀπέκεινα, Παιόνων πέλας,
          ὄρη τε Δωδωναῖα
· συντέμνει δ´ ὅρος
          ὑγρᾶς θαλάσσης· τῶνδε τἀπὶ τάδε κρατῶ.
260    αὐτῆς δὲ χώρας Ἀπίας πέδον τόδε
          πάλαι κέκληται φωτὸς ἰατροῦ χάριν.

Pélasgos se livre d’abord à un exposé géographique, avec la répétition du mot κρατῶ, « je règne sur » ; il délimite son royaume.

Vers 262-273

          Ἆπις γὰρ ἐλθὼν ἐκ πέρας Ναυπακτίας
          ἰατρόμαντις παῖς Ἀπόλλωνος χθόνα
          τήνδ´
ἐκκαθαίρει κνωδάλων βροτοφθόρων,
265    τὰ δὴ παλαιῶν αἱμάτων μιάσμασι
          χρανθεῖς´ ἀνῆκε γαῖα μηνεῖται ἄκη
          δρακονθόμιλον δυσμενῆ ξυνοικίαν.
          Τούτων ἄκη τομαῖα καὶ λυτήρια
          πράξας ἀμέμπτωςἎπις Ἀργείᾳ χθονὶ
270    μνήμην ποτ´ ἀντίμισθον ηὕρετ´ ἐν λιταῖς.
          Ἔχουσα δ´ ἤδη τἀπ´ ἐμοῦ
          γένος τ´ ἂν ἐξεύχοιο καὶ λέγοις πρόσω.
          Μακράν γε μὲν δὴ ῥῆσιν οὐ στέργει πόλις.

Dernière réplique du chœur (vers 274-276)

(ΧΟΡΟΣ)
          Βραχὺς τορός θ´ ὁ μῦθος· Ἀργεῖαι γένος
275    ἐξευχόμεσθα, σπέρματ´ ὐτέκνου βοός·
          καὶ ταῦτ´ ἀληθῆ πάντα προσφύσω λόγῳ.