Michèle TILLARD, Lycée Montesquieu, 72000 LE MANS - 18/09/2014

Adapter à la mal-voyance Clavier virtuel Le Bailly en ligne Le Liddle Scott Le T L G

Version n° 1 : « le chat et les souris » d’Ésope

Mosaïque de Pompéi

Αἴλουρος καὶ μύες.
Ἔν τινι οἰκίᾳ πολλοὶ μύες ἦσαν. Αἴλουρος δὲ τοῦτο γνοὺς ἦκεν ἐνταῦθα καὶ συλλαμβάνων ἕνα ἕκαστον κατήσθιεν. Οἱ δὲ μύες συνεχῶς ἀναλισκόμενοι κατὰ τῶν ὀπῶν ἔδυνον, καὶ ὁ αἴλουρος μηκέτι αὐτῶν ἐφικνεῖσθαι δυνάμενος, δεῖν ἔγνω δι' ἐπινοίας αὐτοὺς ἐκκαλεῖσθαι. Διόπερ ἀναβὰς ἐπί τινα πάσσαλον καὶ ἑαυτὸν ἐνθένδε ἀποκρεμάσας προσεποιεῖτο τὸν νεκρόν. Τῶν δὲ μυῶν τις παρακύψας, ὡς ἐθεάσατο αὐτὸν, εἶπεν· "Ἀλλ', ὦ οὗτος, σοί γε, κἂν θύλαψ γένῃ, οὐ προσελεύσομαι." Ὁ λόγος δηλοῖ ὅτι οἱ φρόνιμοι τῶν ἀνθρώπων, ὅταν τῆς ἐνίων μοχθηρίας πειραθῶσιν, οὐκέτι αὐτῶν ταῖς ὑποκρίσεσιν {οὗτοι} ἐξαπατῶνται.

Écouter la lecture du texte .

Première étape

« Le chat et la souris » d’Ésope : ce titre indique déjà le type de texte auquel on a affaire : une fable, court récit suivi d’une moralité. Il donne aussi l’identité des protagonistes

Observons quelques caractéristiques du texte :

Αἴλουρος καὶ μύες.
Ἔν τινι οἰκίᾳ πολλοὶ μύες ἦσαν. Αἴλουρος δὲ τοῦτο γνοὺς ἦκεν ἐνταῦθα καὶ συλλαμβάνων ἕνα ἕκαστον κατήσθιεν. Οἱ δὲ μύες συνεχῶς ἀναλισκόμενοι κατὰ τῶν ὀπῶν ἔδυνον, καὶ ὁ αἴλουρος μηκέτι αὐτῶν ἐφικνεῖσθαι δυνάμενος, δεῖν ἔγνω δι' ἐπινοίας αὐτοὺς ἐκκαλεῖσθαι. Διόπερ ἀναβὰς ἐπί τινα πάσσαλον καὶ ἑαυτὸν ἐνθένδε ἀποκρεμάσας προσεποιεῖτο τὸν νεκρόν. Τῶν δὲ μυῶν τις παρακύψας, ὡς ἐθεάσατο αὐτὸν, εἶπεν· « Ἀλλ', ὦ οὗτος, σοί γε, κἂν θύλαψ γένῃ, οὐ προσελεύσομαι. » Ὁ λόγος δηλοῖ ὅτι οἱ φρόνιμοι τῶν ἀνθρώπων, ὅταν τῆς ἐνίων μοχθηρίας πειραθῶσιν, οὐκέτι αὐτῶν ταῖς ὑποκρίσεσιν {οὗτοι} ἐξαπατῶνται.

Seconde étape

Première phrase


Ἔν τινι οἰκίᾳ πολλοὶ μύες ἦσαν. Αἴλουρος δὲ τοῦτο γνοὺς ἦκεν ἐνταῦθα /καὶ/ συλλαμβάνων ἕνα ἕκαστον κατήσθιεν.

Seconde phrase


Οἱ δὲ μύες συνεχῶς ἀναλισκόμενοι κατὰ τῶν ὀπῶν ἔδυνον, /καὶ/ ὁ αἴλουρος μηκέτι αὐτῶν ἐφικνεῖσθαι δυνάμενος, δεῖν ἔγνω δι' ἐπινοίας αὐτοὺς ἐκκαλεῖσθαι.

En gardant le même code que ci-dessus, on se rend compte que l'on a deux phrases parallèles : sujet + participe apposé au sujet (Οἱ δὲ μύες... ἀναλισκόμενοι et ὁ αἴλουρος ... δυνάμενος) : deux participes présents, l'un défini par un adverbe, l'autre accompagné d'un infinitif COD ( ἐφικνεῖσθαι).

Que faire de αὐτῶν ? Une brève recherche dans le Bailly montre que ce verbe se construit avec le génitif.

Enfin, un coup d'oeil sur la fiche « prépositions » du « Kit de survie » permet de voir le sens des expressions κατὰ τῶν ὀπῶν et δι' ἐπινοίας.

C'est à ce moment-là seulement que l'on doit recourir au dictionnaire pour les mots dont on ne connaît pas le sens.

Troisième phrase

Διόπερ ἀναβὰς ἐπί τινα πάσσαλον καὶ ἑαυτὸν ἐνθένδε ἀποκρεμάσας προσεποιεῖτο τὸν νεκρόν.

Quatrième phrase

Τῶν δὲ μυῶν τις παρακύψας, [ὡς ἐθεάσατο αὐτὸν,] εἶπεν· « Ἀλλ', ὦ οὗτος, σοί γε, [κἂν θύλαψ γένῃ], οὐ προσελεύσομαι. »